Bakan Fidan: Türkiye, bölgesel sahipliği korumaya çalışıyor

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, İstanbul Kongre Merkezi’nde düzenlenen TRT World Forum 2026 kapsamında, "Bağlantılılığın Yeni Jeopolitiği: Deniz Yolları, Darboğazlar ve Koridorlar" başlıklı oturumda kritik açıklamalarda bulundu. Bu yıl "Merkezsiz Dünya: Kurallar Geçersiz Kaldığında Kim Liderlik Eder?" temasıyla gerçekleştirilen forumda konuşan Fidan, küresel ekonominin bel kemiğini oluşturan ticaret rotalarının ve enerji hatlarının giderek artan bir güvenlik riskiyle karşı karşıya olduğunu vurguladı. Bakan Fidan, İsrail’in bölgesel genişleme politikalarının ve Gazze’deki insani krizin, küresel istikrar üzerindeki yıkıcı etkilerine dikkat çekerek, uluslararası toplumun bu sorunların kök nedenlerine inmesi gerektiğini belirtti.

Fidan, konuşmasında özellikle "bağlantısallık" kavramının stratejik bir anksiyete kaynağı haline geldiğine işaret etti. Küresel tedarik zincirlerinin tek bir darboğaz üzerinden bile felç edilebileceği uyarısında bulunan Bakan, enerji hatlarının ve deniz yollarının politik baskı aracı olarak kullanılmasının kabul edilemez olduğunu ifade etti. Türkiye’nin coğrafi konumunu sadece bir köprü olarak değil, stratejik bir sorumluluk alanı olarak gördüğünü belirten Fidan, bölgesel sahipliğin korunmasının, küresel refahın anahtarı olduğunu savundu.

Gelişmenin Arka Planı

Küresel ticaretin yaklaşık yüzde 80’inin deniz yoluyla yapıldığı bir dünyada, Süveyş Kanalı, Malakka Boğazı ve Karadeniz gibi kritik geçiş noktaları, jeopolitik rekabetin merkez üssü haline gelmiştir. Tarihsel olarak bu rotalar, ekonomik iş birliğinin sembolü iken, günümüzde devletler arası güç mücadelesinin en kırılgan noktaları olarak öne çıkmaktadır. Özellikle pandemi sonrası dönemde tedarik zincirlerinde yaşanan aksamalar, ülkelerin "stratejik otonomi" arayışlarını hızlandırmıştır.

Türkiye, tarihsel olarak İpek Yolu’nun merkezinde yer alması ve bugün Orta Koridor gibi projelerle küresel lojistik ağlarda kilit bir aktör haline gelmesiyle, bu tartışmaların tam merkezinde yer almaktadır. Bakan Fidan’ın vurguladığı "bölgesel sahiplik" kavramı, bölge ülkelerinin kendi kaderlerini tayin etme ve dış müdahalelere karşı dirençli bir yapı kurma iradesini temsil etmektedir. Karadeniz’de yaşanan çatışmalar ve Orta Doğu’daki istikrarsızlık, bu rotaların güvenliğinin sadece ekonomik değil, aynı zamanda ulusal güvenlik meselesi olduğunu kanıtlamıştır.

Kurumsal açıdan bakıldığında, TRT World Forum gibi platformlar, Türkiye’nin "daha adil bir dünya mümkün" vizyonunu küresel kamuoyuna taşıdığı önemli bir diplomasi kanalıdır. Fidan’ın konuşması, Türkiye’nin sadece bir transit ülke değil, aynı zamanda küresel krizlerin çözümünde kural koyucu ve arabulucu bir aktör olma iddiasını pekiştirmektedir.

Uzman ve Sektör Değerlendirmeleri

Sektör temsilcileri ve jeopolitik analistler, Bakan Fidan’ın "bağlantısallığı çeşitlendirme" çağrısının, küresel ticaretin geleceği için hayati bir öneme sahip olduğunu belirtiyor. Uzmanlara göre, tek bir rotaya bağımlılık, tedarik zinciri güvenliğini imkansız kılmaktadır. Sektörel değerlendirmeler şu başlıklar altında toplanmaktadır:

• Çeşitlendirme Zorunluluğu: Tek bir darboğaza (chokepoint) bağımlı kalmak, küresel ekonomiyi tek bir jeopolitik şokla çökme riskiyle karşı karşıya bırakır.
• Güvenlik ve Ekonomi Dengesi: Ekonomik güvenlik, askeri güvenlikten ayrı düşünülemez; deniz yollarının korunması için çok taraflı güvenlik mimarileri şarttır.
• Altyapı Yatırımları: Türkiye’nin Orta Koridor gibi projeleri, sadece lojistik değil, aynı zamanda jeopolitik bir sigorta poliçesi niteliğindedir.
• Diplomatik Arabuluculuk: Enerji hatlarının politik baskı aracı olarak kullanılmasına karşı, Türkiye’nin yürüttüğü "denge politikası" ve "arabuluculuk" stratejisi, küresel enerji güvenliği için bir model teşkil etmektedir.
• Kurumsal Dayanıklılık: Küresel kurumların, darboğazların yönetimi konusunda daha proaktif ve bağlayıcı kurallar geliştirmesi gerekmektedir.

Uzmanlar, Fidan’ın "bağlantısallık sıfıra düşürülmemelidir" uyarısını, küreselleşmenin tamamen reddedilmesi yerine, "daha güvenli ve daha kapsayıcı bir küreselleşme" modeline geçiş çağrısı olarak yorumluyor.

Ekonomik ve Sosyal Yansımalar

Bakan Fidan’ın mesajları, sadece devletler arası ilişkileri değil, doğrudan hanehalkı ekonomisini de ilgilendirmektedir. Tedarik zincirlerindeki bir aksama, binlerce kilometre ötedeki bir ülkede enflasyonu tetiklemekte ve temel gıda ile enerjiye erişimi zorlaştırmaktadır. Türkiye’nin bölgesel sahiplik vurgusu, bu ekonomik şokların etkisini azaltmayı hedefleyen bir "koruma kalkanı" olarak değerlendirilmektedir.

Sosyal açıdan bakıldığında, bölgesel istikrarsızlıkların yarattığı göç dalgaları ve insani krizler, bağlantısallığın bozulmasının en acı sonuçlarıdır. Fidan’ın Gazze vurgusu, ekonomik güvenliğin insani güvenlikten ayrılamayacağını, bölgedeki çatışmaların sadece yerel değil, küresel bir refah sorunu olduğunu hatırlatmaktadır. Türkiye’nin bu vizyonu, bölgesel aktörler arasında bir "iş birliği kültürü" oluşturma çabası olarak görülmektedir.

Gelecek Projeksiyonları ve Beklentiler

Önümüzdeki dönemde, Türkiye’nin "bağlantısallığı çeşitlendirme" vizyonu doğrultusunda daha fazla lojistik ve enerji projesine öncülük etmesi beklenmektedir. Özellikle Orta Koridor’un kapasitesinin artırılması ve Karadeniz’deki güvenlik mimarisinin güçlendirilmesi, Ankara’nın dış politika ajandasının üst sıralarında yer alacaktır.

Resmi süreçlerde, Türkiye’nin uluslararası kuruluşlar nezdinde "darboğazların yönetimi" konusunda yeni bir inisiyatif başlatması muhtemeldir. Bu süreç, sadece fiziksel altyapı değil, aynı zamanda dijital ve finansal bağlantısallığı da kapsayan geniş bir stratejik çerçeveye oturacaktır. Riskler ise bölgedeki çatışmaların genişleme potansiyeli ve küresel güçlerin rekabetinin sertleşmesidir.

Sonuç olarak, Bakan Fidan’ın çizdiği çerçeve, Türkiye’nin coğrafi avantajını vizyon, altyapı ve diplomasi ile birleştirerek, belirsizliklerle dolu bir dünyada "istikrar adası" olma hedefini net bir şekilde ortaya koymaktadır. Türkiye, önümüzdeki yıllarda küresel tedarik zincirlerinin yeniden yapılandırılmasında sadece bir geçiş noktası değil, aynı zamanda kural koyucu bir merkez olmayı hedeflemektedir.