İBB'nin tatlı alımlarında piyasa fiyatının 4 katı ödemeler tespit edildi

Sayıştay Başkanlığı'nın İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) üzerine hazırladığı son denetim raporu, kamu kaynaklarının kullanımı noktasında ciddi tartışmaları beraberinde getirdi. Raporda, İBB tarafından 94 milyon 815 bin 200 lira bedelle gerçekleştirilen "şerbetli tatlı alımı" ihalesinde, yaklaşık maliyetin gerçekçi belirlenmediği ve piyasa rayicinin çok üzerinde ödemeler yapıldığı tespit edildi. Özellikle pazarlık usulü ile yapılan alımların, sonraki dönemlerde açık ihale yöntemiyle temin edilen aynı ürünlerle kıyaslandığında, kamu zararı oluşturabilecek düzeyde fiyat farkları içerdiği vurgulanıyor.

Gelişmenin Arka Planı

Olayın merkezinde, İBB'nin ramazan ayı dönemi için gerçekleştirdiği şerbetli tatlı alım ihalesi yer alıyor. Sayıştay denetçileri, Kamu İhale Kanunu ve ilgili yönetmeliklerin "yaklaşık maliyet" belirleme hükümlerinin ihlal edildiğini belirtiyor. Rapora göre, İBB yönetimi yaklaşık maliyeti belirlemek için sadece dört firmadan teklif almış ve bu teklifler, önceki sözleşme fiyatları gibi temel verilerle desteklenmemiş. Bu durum, rekabetçi bir ortamın oluşmasını engellediği gibi, kamu bütçesinin verimli kullanılmadığına dair eleştirileri güçlendiriyor.

Rapordaki en dikkat çekici detaylardan biri, ihaleyi kazanan yüklenici firmanın Muş merkezli olması ve iş süresince yalnızca bir sigortalı personelinin bulunmasıdır. Bu durum, firmanın söz konusu büyüklükteki bir gıda tedarik operasyonunu tek başına yürütme kapasitesine sahip olmadığına dair şüpheleri doğuruyor. Nitekim denetimler, sözleşmede "alt yüklenici çalıştırılamaz" hükmü bulunmasına rağmen, işin fiilen başka bir firma tarafından yapıldığını ortaya koydu.

Tarihsel bağlamda bakıldığında, İBB'nin geçmiş dönem ihaleleri ile bu alım arasındaki fiyat uçurumu oldukça çarpıcı. Örneğin, 2025 yılı ocak-şubat aylarında 300 liraya temin edilen şerbetli cevizli kadayıfın, pazarlık usulü alımda 572 liraya; 370 liralık soğuk baklavanın ise 1200 liraya mal edildiği görülüyor. Bu veriler, kamu alımlarında şeffaflık ve denetim mekanizmalarının önemini bir kez daha gözler önüne seriyor.

Uzman ve Sektör Değerlendirmeleri

Gıda sektörü temsilcileri ve kamu ihale hukuku uzmanları, bu denetim raporunu "kamu kaynaklarının yönetimi açısından bir uyarı niteliğinde" olarak değerlendiriyor. Uzmanlar, pazarlık usulünün istisnai bir yöntem olması gerektiğini, ancak bu örnekte yöntemin rekabeti kısıtlamak için kullanıldığını savunuyor.

• Yaklaşık maliyet hesaplamalarında geçmiş yıl verilerinin kullanılmaması, piyasa gerçeklerinden kopuk bir bütçelemeye yol açar.
• Pazarlık usulü ihalelerde davet edilen firmaların teknik yeterliliklerinin önceden elenmesi, "adrese teslim" ihale algısını güçlendirir.
• Alt yüklenici yasağına rağmen işin devredilmesi, sözleşme hukukuna ve rekabet ilkelerine aykırıdır.
• Fiyat farklarının %400'lere ulaşması, lojistik veya ambalaj maliyetleri ile açıklanamayacak kadar yüksektir.
• Kamu kurumlarının tedarik zinciri yönetiminde profesyonel denetim mekanizmalarını işletmesi zorunludur.

Sektör uzmanları, İBB'nin "ambalaj ve lojistik maliyetleri" savunmasının, ürün birim fiyatlarındaki bu denli yüksek artışı açıklamakta yetersiz kaldığını belirtiyor. Özellikle gıda sektöründe, birim fiyatın 4 katına çıkması, sadece ambalaj farkı ile izah edilemeyecek bir maliyet artışıdır.

Ekonomik ve Sosyal Yansımalar

Bu durum, yerel yönetimlerin bütçe disiplini konusunda kamuoyunda ciddi bir güvensizlik yaratma riski taşıyor. 94 milyon liralık bir sözleşme bedeli, belediye bütçesi için önemli bir kalemdir ve bu kaynağın piyasa rayicinin çok üzerinde harcanması, vergi mükelleflerinin haklarının korunması noktasında soru işaretleri yaratıyor. İBB'nin savunmasında belirttiği "tedarik zinciri içindeki ticari hayatın olağan akışı" argümanı, Sayıştay'ın "sözleşmeye aykırılık" tespiti karşısında zayıf kalıyor.

Sosyal açıdan bakıldığında, belediyelerin sosyal yardımları veya ikramları için ayrılan bütçelerin, daha verimli kullanılarak daha fazla vatandaşa ulaşması beklenir. Ancak bu tür maliyet şişirmeleri, aslında toplumun dezavantajlı kesimlerine ulaşabilecek kaynakların, aracı firmalara aktarılması anlamına gelmektedir. Bu durum, yerel yönetimlerin şeffaflık karnesini olumsuz etkileyen bir faktör olarak öne çıkıyor.

Gelecek Projeksiyonları ve Beklentiler

Sayıştay raporunun ardından, İBB'nin bu bulgulara karşı nasıl bir idari süreç işleteceği merak konusu. Kamu İhale Kurumu'nun (KİK) benzer vakalarda geçmişte uyguladığı yaptırımlar göz önüne alındığında, ilgili ihale süreciyle ilgili idari soruşturmaların derinleşmesi beklenmektedir. Belediye yönetiminin, bundan sonraki alımlarda "açık ihale" yöntemini daha fazla tercih etmesi ve yaklaşık maliyet hesaplamalarında daha şeffaf veriler kullanması bir zorunluluk haline gelmiştir.

Risk yönetimi açısından, belediyenin denetim birimlerinin, yüklenici firmaların teknik kapasitelerini ve geçmiş performanslarını daha sıkı denetlemesi gerekmektedir. Özellikle "alt yüklenici" kullanımına ilişkin sözleşme hükümlerinin ihlal edilip edilmediğinin takibi, kamu kaynaklarının korunması adına kritik bir adımdır.

Önümüzdeki dönemde, Sayıştay'ın bu bulgularının yargıya taşınıp taşınmayacağı ve belediye meclisinde yapılacak tartışmalar, olayın hukuki boyutunu belirleyecektir. Kamuoyu, bu tür yüksek bedelli alımların takipçisi olmaya devam ederken, yerel yönetimlerin de "hesap verebilirlik" ilkesine uygun hareket etmesi beklenmektedir.