Kenya'da El Niño Korkusu: 'Bizi Öldürebilir' Diyen Kibera Sakinleri Sel Felaketine Karşı Tetikte

Kenya'nın başkenti Nairobi'nin kalbinde, Afrika'nın en büyük kayıt dışı yerleşim yerlerinden biri olan Kibera'da yaşayan 62 yaşındaki Agnes Shikoli, evinin yaklaşık 1,8 metre yüksekliğindeki oluklu demir duvarındaki bir noktayı işaret ederek, "Mart ayında sular buraya kadar yükseldi" diyor. Shikoli'nin küçük evi, başkentin bu yoğun nüfuslu bölgesinden geçen Ngong Nehri'ne sadece birkaç metre uzaklıkta bulunuyor. Bu yılın başlarında yaşanan uzun yağış mevsiminin bıraktığı izler hala taze; köşede duran ve tamamen suya gömüldüğü için bozulan televizyon, yaşanan yıkımın sessiz bir tanığı gibi duruyor. Ancak Shikoli için maddi kayıplar, yaşadığı acının sadece bir parçası. Gözlerden uzak bir yerde sakladığı 58 yaşındaki kız kardeşi Beatrice Khalayi'nin fotoğrafı, Mart ayındaki şiddetli yağışların Kibera'da yol açtığı yıkımın en ağır bedelini hatırlatıyor. Khalayi, o dönemde ülke genelinde hayatını kaybeden 60'tan fazla kişiden biriydi.

Shikoli, kız kardeşinin ölüm haberini aldığı o trajik anı, "Birisi beni arayıp evi sular altında kaldıktan sonra elektrik çarpması sonucu öldüğünü söyledi" sözleriyle anımsıyor. Fotoğrafa bakmanın kendisine verdiği huzursuzluk nedeniyle onu uzak tutmaya çalıştığını belirten yaşlı kadın, şimdi Kenya'da başlayan "kısa yağış mevsimi" ile birlikte yeni bir korku dalgasına kapılmış durumda. Meteoroloji uzmanlarının El Niño hava fenomeninin bu yıl rekor düzeyde güçlü olabileceği ve yeni bir sel dalgası getirebileceği yönündeki uyarıları, Kibera sakinleri için hayatta kalma mücadelesi anlamına geliyor. Shikoli, "Bizi öldürebileceğini hissediyorum. Bu evler taştan yapılmadı; üzerimize yıkılabilirler ya da su bizi boğabilir" diyerek bölgedeki binlerce insanın ortak korkusunu dile getiriyor.

Gelişmenin Arka Planı

Kenya'da yağış rejimleri geleneksel olarak iki ana döneme ayrılır: Mart'tan Mayıs'a kadar süren "uzun yağışlar" ve Ekim'den Aralık'a kadar süren "kısa yağışlar". Ancak son yıllarda iklim değişikliğinin etkisiyle bu döngüler giderek daha düzensiz ve şiddetli hale gelmeye başladı. 2024 yılının başındaki uzun yağış mevsimi, Nairobi başta olmak üzere ülkenin pek çok bölgesinde altyapının ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Özellikle Kibera gibi plansız yerleşim alanlarında, Ngong Nehri'nin taşması sonucu binlerce ev sular altında kaldı, yollar çöktü ve elektrik hatlarının devrilmesi sonucu can kayıpları yaşandı. Ülke genelinde 60'tan fazla insanın ölümüyle sonuçlanan bu felaket, hükümetin afet yönetimi kapasitesinin sorgulanmasına neden oldu.

Kibera'nın tarihsel ve coğrafi yapısı, bölgeyi doğal afetlere karşı son derece savunmasız bırakıyor. İngiliz sömürge döneminden bu yana plansız bir şekilde büyüyen mahalle, drenaj sistemlerinin yokluğu ve atık yönetimi sorunlarıyla boğuşuyor. Ngong Nehri, bölgedeki tek su tahliye kanalı olmasına rağmen, biriken çöpler ve nehir yatağına inşa edilen derme çatma yapılar nedeniyle her şiddetli yağışta bir ölüm tuzağına dönüşüyor. Agnes Shikoli'nin yaşadığı trajedi, bu yapısal sorunların bireysel hayatlar üzerindeki yıkıcı etkisini simgeliyor. Bölgedeki evlerin büyük çoğunluğunun çamur ve paslı sac levhalardan yapılmış olması, sel sularına karşı hiçbir direnç gösterememelerine neden oluyor.

Dünya genelinde etkisini gösteren El Niño hava olayı ise bu yerel kırılganlığı küresel bir tehditle birleştiriyor. Pasifik Okyanusu'ndaki su sıcaklıklarının artmasıyla tetiklenen bu fenomen, Doğu Afrika'da normalin çok üzerinde yağışlara yol açma potansiyeline sahip. Tarihsel veriler, güçlü El Niño yıllarının Kenya'da tarım arazilerinin yok olmasına, kitlesel yerinden edilmelere ve salgın hastalıklara neden olduğunu gösteriyor. Bu yılki tahminlerin "kayıtlara geçen en güçlü El Niño olaylarından biri" olabileceği yönündeki uyarılar, Shikoli gibi binlerce insanı uykusuz bırakıyor.

Uzman ve Sektör Değerlendirmeleri

Meteoroloji uzmanları ve afet yönetimi profesyonelleri, yaklaşan yağışların sadece bir doğa olayı değil, aynı zamanda ciddi bir kamu sağlığı ve güvenlik krizi olduğu konusunda hemfikir. Uzmanlar, Kibera gibi bölgelerde yaşayanların sadece sel sularıyla değil, aynı zamanda suyla bulaşan hastalıklar ve altyapı yetersizliğinden kaynaklanan ikincil tehlikelerle de karşı karşıya olduğunu vurguluyor. Sektör temsilcileri, özellikle enerji nakil hatlarının suyla temas etmesinin yarattığı riskin, Mart ayındaki ölümlerde görüldüğü üzere en büyük tehditlerden biri olduğunu belirtiyor.

• Altyapı Yetersizliği: Gecekondu mahallelerindeki drenaj kanallarının tıkalı olması, suyun tahliye edilememesine ve ani sel baskınlarına yol açıyor.
• Elektrik Güvenliği: Kayıt dışı elektrik bağlantıları ve açıkta duran kablolar, su baskınları sırasında ölümcül elektrik çarpmalarına neden oluyor.
• Halk Sağlığı Riskleri: Sel sularının kanalizasyon sistemleriyle karışması, kolera ve tifo gibi salgın hastalıkların hızla yayılmasına zemin hazırlıyor.
• Konut Güvenliği: Sac ve çamurdan yapılan evlerin temel yapısının olmaması, toprak kayması ve çökme riskini artırıyor.
• Lojistik ve Erişim: Sel anında dar sokaklara sahip olan Kibera'ya acil yardım ekiplerinin ve ambulansların girmesi imkansız hale geliyor.

Uzmanlar, hükümetin ve yerel yönetimlerin sadece uyarı yapmakla yetinmemesi gerektiğini, riskli bölgelerdeki nüfusun tahliyesi ve geçici barınma alanlarının oluşturulması konusunda somut adımlar atması gerektiğini savunuyor. Ayrıca, nehir yataklarının temizlenmesi ve kritik altyapı noktalarının güçlendirilmesi için acil eylem planlarının devreye sokulması gerektiği ifade ediliyor. İklim bilimciler, bu yılki El Niño'nun şiddetinin, küresel ısınma ile birleşerek beklenmedik hava olaylarını tetikleyebileceği konusunda uyarıyor.

Ekonomik ve Sosyal Yansımalar

El Niño'nun Kenya üzerindeki etkisi sadece can kayıplarıyla sınırlı kalmıyor; aynı zamanda derin bir ekonomik yıkımı da beraberinde getiriyor. Kibera gibi bölgelerde yaşayan insanlar, zaten kısıtlı olan birikimlerini ve ev eşyalarını her sel felaketinde kaybediyor. Agnes Shikoli'nin bozulan televizyonu, bu yoksulluk sarmalının küçük ama çarpıcı bir örneği. Düşük gelirli aileler için bozulan bir beyaz eşyayı veya elektronik cihazı tamir ettirmek ya da yenisini almak, aylar süren bir tasarruf veya borçlanma anlamına geliyor. Bu durum, yoksulluğun nesiller arası aktarımını daha da derinleştiriyor.

Sosyal açıdan bakıldığında, sel felaketleri toplumsal travmayı ve güvensizliği körüklüyor. Shikoli'nin kız kardeşini kaybetmesi ve fotoğrafına bakmaya bile dayanamaması, yaşanan psikolojik yıkımın derinliğini gösteriyor. Mahalle sakinleri arasında sürekli bir tetikte olma hali ve korku hakim. Bu durum, çocukların eğitim hayatını da olumsuz etkiliyor; okulların sular altında kalması veya sığınak olarak kullanılması, eğitimde ciddi aksamalara yol açıyor. Ayrıca, sel sonrası ortaya çıkan barınma krizi, ailelerin parçalanmasına ve geçici göç hareketlerine neden oluyor.

Piyasa dengeleri açısından ise, şiddetli yağışların tarım alanlarına zarar vermesi gıda fiyatlarında ani artışlara yol açabilir. Kenya ekonomisinin bel kemiği olan tarım sektörü, El Niño'nun getireceği aşırı yağışlardan olumsuz etkilendiğinde, bu durum doğrudan Nairobi'deki pazarlara ve dolayısıyla Kibera'daki insanların sofrasına yansıyor. Gıda güvensizliği, selin vurduğu bölgelerde yaşayanlar için su baskınlarından sonra gelen ikinci büyük felaket olarak nitelendiriliyor.

Gelecek Projeksiyonları ve Beklentiler

Önümüzdeki aylar, Kenya'nın afet yönetimi ve iklim direnci konusundaki sınavı olacak. Meteoroloji departmanının tahminlerine göre, kısa yağış mevsimi boyunca devam edecek olan El Niño etkisi, Aralık ayına kadar zirve yapabilir. Bu süreçte hükümetin, riskli bölgelerde yaşayan binlerce kişiyi tahliye edip etmeyeceği veya bu insanlara güvenli barınma imkanları sunup sunamayacağı kritik bir soru işareti olarak duruyor. Resmi makamların "hazırlıklıyız" açıklamalarına rağmen, sahadaki gerçeklikler hala büyük boşluklar olduğunu gösteriyor.

Gelecek projeksiyonları, iklim değişikliğinin bu tür ekstrem hava olaylarını daha sık ve daha şiddetli hale getireceğini öngörüyor. Bu durum, Nairobi gibi hızla büyüyen metropollerde kentsel planlamanın ve gecekondu dönüşüm projelerinin ne kadar hayati olduğunu bir kez daha kanıtlıyor. Uzun vadede, Ngong Nehri gibi su yollarının rehabilitasyonu ve kalıcı drenaj sistemlerinin inşası kaçınılmaz bir zorunluluk olarak görülüyor. Aksi takdirde, her yağış mevsimi Kibera sakinleri için bir ölüm kalım savaşına dönüşmeye devam edecek.

Kısa vadeli takvimde ise, insani yardım kuruluşlarının ve uluslararası toplumun desteği büyük önem taşıyor. Acil gıda yardımı, temiz su temini ve tıbbi destek paketlerinin hazır bulundurulması, olası bir felaketin boyutlarını küçültebilir. Agnes Shikoli ve komşuları için ise beklenti çok daha basit ama hayati: Bir sonraki yağmur başladığında evlerinin yıkılmaması ve sevdiklerinin hayatta kalması. El Niño'nun küresel bir istatistik olmanın ötesinde, Kenya'nın varoşlarında gerçek ve yıkıcı bir yüzü olduğu gerçeği, tüm dünyanın gözü önünde duruyor.