Tigray'de Ne Savaş Ne Barış: Etiyopya'nın Yeni Çatışması Gerçekten Bitti mi?

Etiyopya'nın kuzeyindeki Tigray bölgesinin başkenti Mekelle'de bir kuaför salonu işleten Firut Me'ar için hayat, çatışmaların gölgesinde imkansız bir mücadeleye dönüşmüş durumda. 10 yaşındaki kızıyla birlikte hayatta kalmaya çalışan Me'ar, BBC'ye verdiği demeçte, insanların temel gıda ihtiyaçlarını karşılayamadığı bir ortamda kişisel bakımın bir lüks haline geldiğini belirtiyor. Eylül ayı sonunda Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) ile ulusal ordu arasında patlak veren ve iki yıl süren iç savaşın bir devamı niteliğindeki çatışmalar, federal güçlerin Mekelle'ye girmesiyle yeni bir evreye girdi. Ancak bölgedeki sessizlik, barıştan ziyade derin bir travma ve ekonomik yıkımı temsil ediyor.

TPLF'nin "stratejik geri çekilme" olarak adlandırdığı hamle, federal ordunun şehre neredeyse hiç direnişle karşılaşmadan girmesini sağladı. Hükümet yetkilileri, çatışmaların fiilen sona erdiğini ve geriye kalan tek görevin bölgeyi TPLF unsurlarından temizlemek olduğunu savunuyor. Ancak sahadaki gerçeklik, bu iyimser tablodan oldukça uzak. İnsansız hava araçları ve hava kuvvetlerinin bombardımanları sonucu yüzlerce sivilin hayatını kaybettiği bildirilirken, bölge halkı üzerinde büyük bir korku ve belirsizlik hakim.

Gelişmenin Arka Planı

Etiyopya'nın Tigray bölgesi, on yıllardır TPLF'nin siyasi ve askeri kontrolü altındaydı. 2020 yılında başlayan ve 2022'de resmi olarak sona eren iç savaş, ülkenin sosyal dokusunda onarılması güç yaralar açtı. Bu süreçte binlerce insan yerinden edildi, kıtlık riski baş gösterdi ve temel altyapı hizmetleri tamamen çöktü. 2022'deki barış anlaşması, bölgeye bir nebze olsun nefes aldırmış olsa da, taraflar arasındaki güven sorunu hiçbir zaman tam olarak çözülemedi.

Eylül ayında yeniden alevlenen çatışmalar, aslında bu kırılgan barışın ne kadar pamuk ipliğine bağlı olduğunu kanıtladı. TPLF'nin bölgedeki hakimiyetini koruma arzusu ile merkezi hükümetin otoritesini yeniden tesis etme çabası, bölgeyi yeniden bir savaş alanına çevirdi. Federal ordunun Mekelle'ye girişi, askeri bir zafer gibi sunulsa da, tarihsel olarak bu tür "zaferlerin" bölgedeki etnik ve siyasi gerilimleri daha da derinleştirdiği biliniyor.

Bölgedeki çatışmaların kronolojisi, sadece askeri değil, aynı zamanda insani bir krizin de tarihidir. Elektrik, internet ve bankacılık hizmetlerinin kesintiye uğraması, bölgeyi dış dünyadan izole etti. Yerel halk, çatışmaların durduğuna dair resmi açıklamalara rağmen, evlerinden çıkmaya korkuyor ve geleceğe dair herhangi bir plan yapamıyor.

Uzman ve Sektör Değerlendirmeleri

Bölgeyi yakından takip eden uzmanlar ve sektör temsilcileri, Etiyopya'nın içinde bulunduğu durumu "sürdürülemez bir istikrarsızlık" olarak tanımlıyor. Ekonomik analistler, bölgedeki ticari faaliyetlerin durma noktasına gelmesinin, sadece Tigray'i değil, tüm Etiyopya ekonomisini olumsuz etkileyeceği konusunda uyarıyor.

• Siyasi analistler, TPLF'nin geri çekilmesinin bir teslimiyet değil, uzun süreli bir gerilla savaşına hazırlık olabileceğini belirtiyor.
• Ekonomistler, bölgedeki bankacılık sisteminin çöküşünün, yerel esnafın sermayesini tamamen erittiğini vurguluyor.
• İnsan hakları gözlemcileri, hava saldırılarında sivil kayıpların artmasının, bölge halkı ile merkezi hükümet arasındaki güveni tamamen yok ettiğini ifade ediyor.
• Tarım uzmanları, çatışmaların hasat mevsimine denk gelmesinin, bölgede ciddi bir gıda krizi riskini tetiklediğini belirtiyor.
• Güvenlik uzmanları, federal ordunun bölgeyi kontrol altında tutmasının yüksek maliyetli bir operasyon olduğunu ve bu durumun devlet bütçesini zorlayacağını öngörüyor.

Uzmanlar, hükümetin "savaş bitti" söyleminin, sahadaki gerçeklerle örtüşmediğini, gerçek bir barışın ancak kapsayıcı bir siyasi diyalogla mümkün olabileceğini savunuyor. Aksi takdirde, bölgenin bir "donmuş çatışma" bölgesine dönüşmesi kaçınılmaz görünüyor.

Ekonomik ve Sosyal Yansımalar

Tigray'deki ekonomik çöküş, sadece bir bölgenin sorunu değil, aynı zamanda bir insani felaketin habercisidir. Firut Me'ar'ın belirttiği gibi, insanların önceliği güzellik veya ticaret değil, bir sonraki öğünlerini nasıl bulacaklarıdır. İşletmelerin kapalı olması, tedarik zincirlerinin kopması ve nakit akışının durması, bölgedeki yoksulluk oranını rekor seviyelere taşıdı.

Toplumsal psikoloji açısından bakıldığında, halkın moralinin tamamen çöktüğü görülüyor. Yıllardır süren savaş, göç ve açlık, toplumun geleceğe olan inancını zayıflattı. Genç nüfusun bölgeyi terk etme eğilimi artarken, geride kalanlar ise belirsizliğin getirdiği kaygı bozukluklarıyla mücadele ediyor.

Piyasa dengeleri açısından, bölgedeki mal ve hizmet fiyatları fahiş seviyelere çıkmış durumda. Temel ihtiyaç maddelerine erişim, karaborsa ve yardımlara bağımlı hale geldi. Bu durum, merkezi hükümetin bölgeye yönelik ekonomik rehabilitasyon planlarının ne kadar zorlu olacağını gösteriyor.

Gelecek Projeksiyonları ve Beklentiler

Önümüzdeki süreçte, Etiyopya hükümetinin bölgedeki idari yapıyı nasıl yeniden kuracağı kritik bir öneme sahip. TPLF unsurlarının tamamen temizlenmesi iddiası, bölgede yeni bir güvenlik operasyonu dalgasını beraberinde getirebilir. Bu durum, uluslararası toplumun Etiyopya üzerindeki baskısını artırmasına neden olabilir.

Beklentiler, hükümetin insani yardımların bölgeye girişine izin vermesi ve temel hizmetleri yeniden tesis etmesi yönünde. Ancak, güvenlik endişeleri nedeniyle bu süreç oldukça yavaş ilerliyor. Riskler arasında, çatışmaların yeniden alevlenmesi veya bölgenin uzun süreli bir abluka altına girmesi yer alıyor.

Sonuç olarak, Tigray'deki durum ne tam bir savaş ne de tam bir barış olarak tanımlanabilir. Bölge, Etiyopya'nın geleceğini belirleyecek bir "ara bölge" konumunda. Önümüzdeki aylarda atılacak adımlar, ülkenin birliğini koruyup koruyamayacağını veya daha derin bir bölünmeye gidip gitmeyeceğini gösterecek.