TRT World Forum 2026'da çatışmaların ekonomik etkileri ve yeniden inşa süreci ele alındı

İstanbul Kongre Merkezi, bu yıl 10'uncusu düzenlenen ve küresel siyasetin nabzını tutan TRT World Forum 2026'ya ev sahipliği yaptı. 'Merkezsiz Dünya: Kurallar Geçersiz Kaldığında Kim Liderlik Eder?' temasıyla gerçekleştirilen forum, uluslararası sistemin yaşadığı tıkanıklıkları ve çatışmaların derinleştirdiği ekonomik krizleri mercek altına aldı. Özellikle 'Sancılı Bir İyileşme Sürecine Doğru: Orta Doğu'daki Savaşlar Sonrası Ulusal Ekonomiler' başlıklı oturum, bölgedeki insani dramın ekonomik boyutlarını gözler önüne seren çarpıcı verilerle dikkat çekti.

Auskar Surbakti moderatörlüğünde gerçekleşen panelde, OECD eski Genel Sekreteri Angel Gurria, Avrupa Politika Merkezi İcra Kurulu Başkanı Fabian Zuleeg, University College London onursal profesörü Steve Keen ve Lübnan Başbakan Yardımcısı Tarık Mitri gibi alanında uzman isimler bir araya geldi. Oturum, sadece teorik bir tartışma platformu değil, aynı zamanda savaşın yıktığı coğrafyaların yeniden ayağa kaldırılması için gereken somut finansal yol haritalarının tartışıldığı bir zemin oluşturdu.

Gelişmenin Arka Planı

Orta Doğu, son yıllarda eşi benzeri görülmemiş bir jeopolitik istikrarsızlık sarmalına girmiş durumda. Lübnan'dan Gazze'ye, Suriye'den bölgenin genelindeki çatışma alanlarına kadar uzanan bu yıkım, sadece can kayıplarıyla değil, aynı zamanda nesiller boyu sürecek ekonomik bir çöküşle de anılıyor. Lübnan Başbakan Yardımcısı Tarık Mitri'nin vurguladığı üzere, İsrail'in işgal politikaları ve saldırıları, ülkenin temel altyapısını yerle bir etmiş, köyleri yaşanamaz hale getirmiş ve milyonlarca insanı yerinden etmiştir.

Tarihsel olarak, savaş sonrası yeniden inşa süreçleri, uluslararası toplumun kolektif iradesini test eden en zorlu süreçlerden biri olmuştur. İkinci Dünya Savaşı sonrası Marshall Planı gibi örnekler, büyük ölçekli ekonomik yardımların bir ülkeyi nasıl ayağa kaldırabileceğini gösterse de, günümüzün 'merkezsiz' dünyasında bu tür bir koordinasyonun sağlanması çok daha karmaşık bir hal almıştır. Bölgedeki mevcut çatışmalar, sadece fiziksel altyapıyı değil, aynı zamanda sosyal dokuyu ve ekonomik güveni de yok ederek, yeniden inşayı çok daha maliyetli ve uzun soluklu bir sürece dönüştürmektedir.

Bu bağlamda TRT World Forum 2026, çatışmaların sadece askeri bir mesele olmadığını, küresel ekonominin sürdürülebilirliği için çözülmesi gereken bir 'kalkınma borcu' olduğunu hatırlatması açısından kritik bir öneme sahiptir. Bölgedeki ülkelerin kendi başlarına bu maliyetlerin altından kalkması imkansız görünürken, uluslararası finansal kurumların ve bölgesel aktörlerin rolü her zamankinden daha hayati bir noktaya evrilmiştir.

Uzman ve Sektör Değerlendirmeleri

Panelde öne çıkan uzmanlar, yeniden inşa sürecinin sadece beton ve demirden ibaret olmadığını, aynı zamanda kurumsal reformlar ve siyasi istikrar gerektirdiğini belirttiler. Eski OECD Genel Sekreteri Angel Gurria, ortaya koyduğu rakamlarla durumun vahametini net bir şekilde özetledi: Lübnan için 20 milyar dolar, Gazze için 75 milyar dolar ve Suriye için bunun üç katı bir kaynak ihtiyacı, küresel finans sisteminin kapasitesini zorlayacak bir boyuttadır.

• Finansman yükü, çok taraflı kalkınma bankaları ve ulusal hükümetler arasında paylaştırılmalıdır.
• Yeniden inşa, sadece fiziksel yapıların onarımı değil, ekonomik sistemin yeniden kurgulanmasıdır.
• Bölgesel iş birliği, dış yardımların etkinliğini artıracak temel unsurdur.
• İnsani yardım ile kalkınma yardımı arasındaki denge, sürdürülebilir bir iyileşme için korunmalıdır.
• Siyasi istikrar sağlanmadan yapılan ekonomik yatırımlar, çatışma riskine karşı savunmasız kalmaktadır.

Steve Keen ve Fabian Zuleeg gibi ekonomistler, bu sürecin sadece bir 'bağış' meselesi olmadığını, aynı zamanda küresel tedarik zincirleri ve bölgesel ticaretin yeniden canlandırılması için bir 'yatırım' olduğunu vurguladılar. Uzmanlara göre, çatışma bölgelerine yapılacak yatırımlar, küresel enflasyon ve göç dalgaları gibi sorunların da önüne geçebilecek bir 'güvenlik sigortası' niteliği taşımaktadır.

Ekonomik ve Sosyal Yansımalar

Çatışmaların ekonomik etkileri, sadece savaşın yaşandığı coğrafyalarla sınırlı kalmamakta; komşu ülkelerden küresel piyasalara kadar geniş bir alana yayılmaktadır. Yerinden edilen milyonlarca insanın yarattığı sosyal baskı, ev sahibi ülkelerin kamu hizmetleri üzerinde ciddi bir yük oluştururken, bu durum aynı zamanda uzun vadeli bir demografik krizi de beraberinde getirmektedir. Tarık Mitri'nin belirttiği gibi, insanların evlerine dönebilmesi için sadece evlerin değil, okulların, hastanelerin ve iş sahalarının da yeniden inşa edilmesi gerekmektedir.

Piyasa aktörleri açısından ise, Orta Doğu'daki belirsizlik, bölgeye yönelik doğrudan yabancı yatırımları (DYY) caydıran en büyük faktörlerden biridir. Yeniden inşa süreci, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri çerçevesinde yürütülmediği takdirde, yolsuzluk ve kaynak israfı gibi risklerle karşı karşıya kalabilir. Bu nedenle, uluslararası toplumun sadece para aktarması değil, aynı zamanda denetim mekanizmalarını da kurması gerektiği ifade edilmektedir.

Toplumsal düzeyde ise, savaşın yarattığı psikolojik yıkım, ekonomik iyileşmenin önündeki en büyük engellerden biridir. İnsanların geleceğe dair güven duymadığı bir ortamda, ekonomik kalkınma hamlelerinin başarıya ulaşması oldukça zordur. Bu yüzden, yeniden inşa projelerinin toplumsal katılımı merkeze alan bir yaklaşımla tasarlanması, bölge halkının sürece aidiyet duymasını sağlayacaktır.

Gelecek Projeksiyonları ve Beklentiler

Önümüzdeki dönemde, çatışma sonrası yeniden inşa süreçlerinin uluslararası gündemin en üst sıralarında yer alması beklenmektedir. Özellikle Körfez ülkelerinin finansal gücü ile Batılı ülkelerin teknolojik ve kurumsal birikiminin birleştirilmesi, bu devasa maliyetlerin karşılanmasında anahtar rol oynayacaktır. Ancak bu süreç, sadece finansal bir transfer değil, aynı zamanda uzun vadeli bir diplomatik uzlaşı gerektirmektedir.

Riskler arasında, çatışmaların yeniden alevlenmesi veya bölgesel gerilimlerin tırmanması, tüm yeniden inşa planlarını sekteye uğratabilir. Bu nedenle, ekonomik yardımların siyasi çözüm süreçleriyle paralel ilerlemesi, 'önce barış, sonra kalkınma' ilkesinin hayata geçirilmesi kritik önem taşımaktadır. Uluslararası kuruluşların, bu süreçte daha proaktif bir rol üstlenerek, yerel hükümetlerle daha yakın bir koordinasyon içinde çalışması beklenmektedir.

Sonuç olarak, TRT World Forum 2026, çatışmaların sadece birer haber başlığı olmadığını, insanlığın ortak geleceğini tehdit eden ekonomik ve sosyal birer yara olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır. Yeniden inşa süreci, sadece yıkılan binaların değil, aynı zamanda parçalanan umutların da onarılması anlamına gelmektedir. Bu zorlu yolculukta, küresel liderliğin ve dayanışmanın test edileceği bir döneme girmiş bulunuyoruz.