TRT World Forum'da küresel ticaret yolları ele alındı

İstanbul Kongre Merkezi, bu yıl 10'uncusu düzenlenen TRT World Forum 2026 kapsamında, küresel jeopolitiğin en kritik başlıklarından biri olan "Bağlantısallığın Yeni Jeopolitiği: Deniz Yolları, Darboğazlar ve Koridorlar" oturumuna ev sahipliği yaptı. "Merkezsiz Dünya: Kurallar Geçersiz Kaldığında Kim Liderlik Eder?" temasıyla gerçekleştirilen forum, dünya genelindeki ticaret rotalarının güvenliği ve enerji arzı üzerindeki baskıları derinlemesine inceledi. TRT World sunucusu Adnan Nawaz'ın moderatörlüğünde bir araya gelen uluslararası uzmanlar, bölgesel çatışmaların küresel ekonomi üzerindeki domino etkisini ele aldı.

Panelde, Suudi Arabistan Kral Faysal Araştırma ve İslami Çalışmalar Merkezi Başkanı Prens Turki El-Faysal, Texas A&M Üniversitesi'nden Prof. Dr. Jean-Paul Rodrigue, BM ESCWA'dan Radia Sedaoui, IRU Direktörü Tatiana Rey-Bellet ve Cumhurbaşkanlığı Güvenlik ve Dış Politikalar Kurulu Üyesi Prof. Dr. Kılıç Buğra Kanat gibi isimler, ticaretin geleceğine dair kritik uyarılarda bulundu. Özellikle Orta Doğu'daki istikrarsızlığın, sadece bölgesel bir sorun değil, küresel tedarik zincirlerini tıkayan bir "darboğaz" olduğu vurgulandı.

Gelişmenin Arka Planı

Küresel ticaret, son yıllarda pandemi sonrası toparlanma çabaları ve ardından gelen jeopolitik gerilimlerle büyük bir sınavdan geçiyor. Özellikle Süveyş Kanalı ve Kızıldeniz rotasındaki güvenlik sorunları, dünya ticaretinin %12'sinin geçtiği bu kritik damarın ne kadar kırılgan olduğunu gözler önüne serdi. Tarihsel olarak ticaret yolları, imparatorlukların yükseliş ve çöküşlerinde belirleyici rol oynamıştır; bugün ise bu yollar, enerji güvenliği ve enflasyonist baskılarla yeniden tanımlanıyor.

Prens Turki El-Faysal'ın dikkat çektiği Yemen, Lübnan, Suriye ve Irak hattındaki çatışmalar, sadece insani bir trajedi değil, aynı zamanda küresel lojistik ağlarının merkezindeki birer "güvenlik boşluğu" olarak değerlendiriliyor. Askeri müdahalelerin çözüm getiremediği bu coğrafyada, Türkiye'nin diplomatik arabuluculuk çabaları ve bölgesel iş birliği arayışları, istikrarın tesisi için tek gerçekçi yol olarak öne çıkıyor.

Geçmişten günümüze ticaret koridorlarının güvenliği, uluslararası hukukun ve devletler arası mutabakatların temelini oluşturmuştur. Ancak "kuralların geçersiz kaldığı" bir dünyada, geleneksel ticaret rotalarının yerini daha güvenli ancak daha maliyetli alternatiflere bırakması, küresel ekonomide yapısal bir dönüşümü zorunlu kılıyor.

Uzman ve Sektör Değerlendirmeleri

Panelde öne çıkan uzmanlar, tedarik zincirlerinin sadece fiziksel altyapıdan ibaret olmadığını, aynı zamanda siyasi güvene dayalı bir sistem olduğunu vurguladı. Prof. Dr. Jean-Paul Rodrigue, lojistik ağların karmaşıklığına dikkat çekerken, Radia Sedaoui enerji maliyetlerinin imalat sektörü üzerindeki yıkıcı etkilerini verilerle ortaya koydu.

• Enerji maliyetlerindeki artış, Japonya ve Güney Kore gibi enerji ithalatçısı dev ekonomilerde sanayi üretimini doğrudan baskılamaktadır.
• Lojistik rotalarındaki aksamalar, nihai ürün fiyatlarında enflasyonist bir etki yaratarak küresel alım gücünü düşürmektedir.
• Askeri çözümlerin başarısızlığı, diplomatik kanalların açık tutulmasının ticari süreklilik için hayati olduğunu kanıtlamıştır.
• Tedarik zinciri dayanıklılığı, sadece alternatif rotalarla değil, bölgesel barışın tesisiyle mümkündür.
• Uluslararası taşımacılık standartlarının korunması, küresel ticaretin çökmemesi için elzemdir.

Uzmanlar, özellikle enerji arz güvenliğinin, ticaret yollarının güvenliğiyle doğrudan bağlantılı olduğunu ve bu iki alanın birbirinden ayrılamayacağını belirtti. Sektör temsilcileri, lojistik maliyetlerin artmasının, özellikle gelişmekte olan ülkelerin küresel pazarlara erişimini zorlaştırdığını ifade etti.

Ekonomik ve Sosyal Yansımalar

Küresel ticaret yollarındaki bu tıkanıklıklar, sadece büyük şirketlerin bilançolarını etkilemiyor; aynı zamanda sokaktaki vatandaşın enflasyonla mücadelesini de doğrudan etkiliyor. Enerji fiyatlarındaki artış, üretim maliyetlerini yukarı çekerken, bu durumun nihai tüketiciye yansıması, küresel bir yaşam maliyeti krizine dönüşüyor. Özellikle imalat odaklı ekonomilerde, tedarik zinciri aksamaları işsizlik ve üretim düşüşü gibi sosyal riskleri de beraberinde getiriyor.

Bölgesel çatışmaların yarattığı göç dalgaları ve insani krizler, ticaret yollarının güvenliğini daha da karmaşık hale getiriyor. Prens Turki El-Faysal'ın vurguladığı gibi, barışın tesisi sadece siyasi bir hedef değil, aynı zamanda ekonomik bir zorunluluktur. Türkiye'nin diplomatik girişimleri, bu noktada hem bölgesel hem de küresel bir denge unsuru olarak öne çıkıyor.

Piyasa aktörleri, belirsizliğin hakim olduğu bir ortamda yatırım yapmaktan kaçınırken, bu durum küresel büyüme rakamlarını aşağı çekiyor. Ticaretin serbest akışının engellenmesi, refahın adil dağılımını da olumsuz etkileyerek toplumsal huzursuzlukları tetikleyebiliyor.

Gelecek Projeksiyonları ve Beklentiler

Önümüzdeki dönemde, küresel ticaretin "güvenlik odaklı" bir yapıya evrilmesi bekleniyor. Devletler, sadece maliyet verimliliğini değil, aynı zamanda tedarik zinciri güvenliğini de önceliklendirecek. Bu durum, "dost ülkelerle ticaret" (friend-shoring) gibi yeni kavramların daha sık duyulacağı bir dönemi işaret ediyor.

Resmi süreçlerde, bölgesel barış anlaşmalarının ticari koridorların güvenliğiyle entegre edilmesi bekleniyor. Özellikle Türkiye'nin öncülük ettiği diplomatik süreçlerin, çatışma bölgelerindeki lojistik darboğazları aşmada kilit rol oynaması öngörülüyor. Riskler arasında, çatışmaların yayılma potansiyeli ve enerji piyasalarındaki ani dalgalanmalar yer alıyor.

Sonuç olarak, TRT World Forum 2026, ticaretin sadece bir mal değişimi değil, bir "güven ve diplomasi" süreci olduğunu bir kez daha hatırlattı. Önümüzdeki yıllarda, küresel liderliğin, bu karmaşık jeopolitik düğümleri çözebilen ve ticaretin akışını güvence altına alabilen aktörler tarafından belirleneceği aşikardır.