'Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı' Resmi Gazetede

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasıyla Resmi Gazete'de yayımlanan genelge, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadelesinde kritik bir dönüm noktasını temsil ediyor. 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda, yeşil ve dijital dönüşümün çalışma hayatı üzerindeki etkilerini yönetmeyi amaçlayan 'Ulusal Adil Geçiş Stratejisi ve Eylem Planı (2027-2029)', ülkenin ekonomik ve toplumsal yapısını yeniden şekillendirecek kapsamlı bir yol haritası sunuyor. Bu strateji, sadece çevresel bir dönüşümü değil, aynı zamanda üretimden istihdama, beceri kazanımından sosyal korumaya kadar geniş bir yelpazeyi kapsayan bütüncül bir kalkınma modelini hedefliyor.

Genelge, 2 Temmuz 2025 tarihli ve 7552 sayılı İklim Kanunu'nun sağladığı yasal çerçeveye dayanarak, dönüşüm sürecinde 'kimseyi geride bırakmama' ilkesini merkeze alıyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan bu plan, On İkinci Kalkınma Planı (2024-2028) ve Ulusal İstihdam Stratejisi (2025-2028) ile tam bir uyum içerisinde kurgulanmıştır.

Gelişmenin Arka Planı

Türkiye, küresel iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında Paris İklim Anlaşması'na taraf olduktan sonra, 2053 net sıfır emisyon hedefini ulusal bir vizyon olarak benimsemiştir. Bu vizyon, sanayiden enerjiye, tarımdan ulaşıma kadar tüm sektörlerde köklü bir yapısal dönüşümü zorunlu kılmaktadır. Ancak bu dönüşümün sadece teknik bir süreç değil, aynı zamanda sosyo-ekonomik bir süreç olduğu bilinciyle hareket edilmektedir.

Geçmişte sanayi devrimlerinin çalışma hayatı üzerindeki etkileri, genellikle geçiş süreçlerinde yaşanan sancılarla hatırlanır. Türkiye, bu defa 'adil geçiş' kavramını mevzuatına dahil ederek, çalışanların ve işletmelerin değişen koşullara uyumunu sağlamayı, insana yakışır işlerin artırılmasını ve sosyal koruma mekanizmalarının güçlendirilmesini önceliklendirmiştir. 7552 sayılı İklim Kanunu, bu stratejinin yasal temelini oluştururken, genelge ise bu vizyonun operasyonel hale getirilmesi için gerekli idari mekanizmaları kurmaktadır.

Strateji, 2027-2029 dönemini kapsayacak şekilde tasarlanmış olup, dönüşümden farklı biçimlerde etkilenen sektörlerin, bölgelerin ve grupların gözetilmesini esas almaktadır. Bu yaklaşım, Türkiye'nin sanayi altyapısını korurken, aynı zamanda düşük karbonlu ekonomiye geçişte rekabetçiliğini artırmayı hedefleyen stratejik bir hamledir.

Uzman ve Sektör Değerlendirmeleri

Ekonomi ve çevre politikaları uzmanları, bu stratejiyi Türkiye'nin yeşil dönüşüm sürecindeki en somut ve kapsayıcı adım olarak nitelendiriyor. Uzmanlar, özellikle beceri uyumu ve sosyal diyalog vurgusunun, dönüşümün toplumsal maliyetini minimize edeceğine dikkat çekiyor. Sektör temsilcileri ise, planın öngörülebilirlik sağladığını ve işletmelerin yeşil yatırımlara yönelmesini kolaylaştıracağını belirtiyor.

• Beceri Uyumu: İş gücünün yeşil ekonomiye uygun şekilde yeniden eğitilmesi.
• Kapsayıcı Dönüşüm: Dezavantajlı bölgelerin ve sektörlerin sürece entegrasyonu.
• Sosyal Koruma: Dönüşüm sürecinde oluşabilecek istihdam kayıplarına karşı güvence.
• Toplumsal Dayanıklılık: İklim değişikliği etkilerine karşı ekonomik ve sosyal direncin artırılması.
• Sektörel Politikalar: Öncelikli sektörlerde karbon ayak izinin azaltılması ve verimlilik artışı.

Uzmanlar, bu planın başarısının, kamu kurumları, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları arasındaki koordinasyonun gücüne bağlı olduğunu vurguluyor. Özellikle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın koordinasyon rolü, sosyal tarafların (sendikalar ve işveren örgütleri) sürece dahil edilmesi açısından kritik bir öneme sahip.

Ekonomik ve Sosyal Yansımalar

Ulusal Adil Geçiş Stratejisi, Türkiye'nin ekonomik modelinde 'yeşil büyüme' dönemini başlatıyor. Karbon yoğun sektörlerden yeşil teknolojilere geçiş, yeni iş alanlarının doğmasını sağlarken, mevcut işlerin de daha sürdürülebilir hale gelmesini teşvik edecek. Bu durum, uzun vadede Türkiye'nin uluslararası pazarlardaki rekabet gücünü, özellikle Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması gibi düzenlemeleri karşısında koruyacaktır.

Sosyal açıdan ise, bu plan bir 'güvenlik ağı' işlevi görecektir. Dönüşümden etkilenen işçilerin yeni beceriler kazanması, işsizlik riskini azaltacak ve sosyal adaleti güçlendirecektir. Sosyal diyaloğun esas alınması, dönüşüm sürecinde oluşabilecek toplumsal gerilimlerin önlenmesi ve ortak bir mutabakatla ilerlenmesi açısından hayati bir öneme sahiptir.

Piyasa dengeleri açısından bakıldığında, bu strateji yatırımcılar için net bir sinyaldir. Yeşil dönüşüme uyum sağlayan işletmelerin teşvik edileceği ve destekleneceği bir ortam, sermayenin daha sürdürülebilir projelere yönelmesini sağlayacaktır.

Gelecek Projeksiyonları ve Beklentiler

Önümüzdeki süreçte, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yürütülecek olan izleme ve değerlendirme çalışmaları, planın başarısını belirleyecek temel unsurdur. Eylem Planı'nda sorumlu olarak belirlenen kurumların, altı aylık dönemler halinde Bakanlığa sunacakları raporlar, sürecin şeffaflığını ve hesap verebilirliğini sağlayacaktır.

2027-2029 takvimi, Türkiye'nin 2053 hedefine giden yolda kritik bir eşik olarak görülüyor. Bu süre zarfında, beceri uyum programlarının yaygınlaştırılması, yeşil istihdamın teşvik edilmesi ve sektörel dönüşümün hızlandırılması beklenmektedir. Kamu kurumlarının, bu stratejinin uygulanması sürecinde ihtiyaç duyulacak her türlü desteği sağlaması, genelge ile zorunlu kılınmıştır.

Sonuç olarak, Türkiye bu strateji ile sadece bir çevre politikası değil, aynı zamanda bir kalkınma ve istihdam politikası ortaya koymaktadır. Başarı, planın kağıt üzerinde kalmayıp, sahadaki uygulamalarla ne kadar hızlı ve etkin bir şekilde hayata geçirileceğine bağlı olacaktır.